काठमाडौं । स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः सञ्चालनमा आएपछि ऊर्जा तथा रासायनिक मलको आपूर्तिमा देखिएको दबाब कम हुने भारतले अपेक्षा गरेको छ। नयाँदिल्लीमा आयोजित ब्रिक्स सुरक्षा बैठकमा भारतका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभालले होर्मुज जलमार्ग खुल्नु विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणालीका लागि सकारात्मक संकेत भएको बताएका छन्। उनका अनुसार जलमार्ग सञ्चालनमा आउँदा ऊर्जा स्रोत तथा रासायनिक मलको ढुवानी सहज भई आपूर्ति शृङ्खलामा परेको दबाब घट्ने विश्वास गरिएको छ।
विश्वका प्रमुख तेल तथा ग्यास ढुवानी मार्गमध्ये एक होर्मुज जलमार्ग पछिल्ला महिनाहरूमा इरान–अमेरिका तनावका कारण प्रभावित बनेको थियो। दुवै पक्षबीचको समझदारीपछि जलमार्ग पुनः सञ्चालनमा आए पनि लेबनानमा भएको इजरायली आक्रमणपछि इरानले पुनः बन्द गर्न सक्ने संकेत गरेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अनिश्चितता कायमै रहेको छ।
ब्रिक्स बैठकमा सहभागी सुरक्षा अधिकारीहरूले जलमार्ग खुल्नुलाई विश्व आपूर्ति व्यवस्थाको स्थिरताका लागि महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। डोभालले विशेषगरी रासायनिक मल, ऊर्जा स्रोत तथा अन्य अत्यावश्यक वस्तुको आपूर्तिमा सुधार आउने धारणा व्यक्त गरेका छन्।
यसैबीच, भारत र अमेरिकाबीच बहुप्रतीक्षित व्यापार सम्झौताका विषयमा वार्ता तीव्र बनेको छ। भारतीय वाणिज्य मन्त्री पियुष गोयल र अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि जेमिसन ग्रिरबीच नयाँदिल्लीमा नयाँ चरणको छलफल सुरु भएको बताइएको छ। अमेरिकी पक्षले दुवै मुलुकबीच व्यापार सम्झौतालाई अन्तिम रूप दिने प्रयास जारी रहेको जनाएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार होर्मुज जलमार्गमा उत्पन्न हुने कुनै पनि अवरोधले विश्व ऊर्जा बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्दछ। विश्वभर निर्यात हुने कच्चा तेलको ठूलो हिस्सा यही मार्गबाट ढुवानी हुने भएकाले जलमार्ग बन्द हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य बढ्न सक्ने र त्यसको असर ऊर्जा आयातमा निर्भर मुलुकहरूमा पर्ने सम्भावना रहन्छ।
भारतजस्ता ठूलो ऊर्जा आयातकर्ता देशहरूले तेल तथा ग्यास आपूर्तिको स्थायित्व सुनिश्चित गर्न होर्मुज क्षेत्रको सुरक्षा अवस्थालाई निरन्तर निगरानीमा राख्दै आएका छन्। यद्यपि जलमार्ग पुनः सञ्चालनमा आएको भए पनि क्षेत्रीय तनाव पूर्ण रूपमा अन्त्य नभएकाले बजारमा सतर्कता कायम रहेको बताइएको छ।
ऊर्जा सुरक्षालाई थप मजबुत बनाउन भारतले वैकल्पिक आपूर्ति स्रोतको खोजी, रणनीतिक पेट्रोलियम भण्डारण विस्तार तथा खाडी राष्ट्रहरूसँगको आर्थिक–कूटनीतिक सम्बन्ध सुदृढ गर्ने रणनीति अघि बढाएको छ। विज्ञहरूका अनुसार होर्मुज जलमार्गको स्थायित्वले ऊर्जा क्षेत्रसँगै विश्व व्यापार, ढुवानी लागत र खाद्य सुरक्षामा समेत व्यापक प्रभाव पार्ने भएकाले यस क्षेत्रका घटनाक्रमलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोका साथ हेरिरहेको छ।
